ഇന്ത്യയിൽ ഹൈഡ്രജൻ ബസുകൾ എവിടെയൊക്കെയാണ് ഓടുന്നത്? കേരളത്തിനും എന്താണ് പഠിക്കാനുള്ളത് കേരളത്തിൽ വിജയിക്കുമോ?

ഹൈഡ്രജൻ ബസുകൾ ഇന്ത്യയിലെ പൊതുഗതാഗതത്തിന്റെ ഭാവിയാകുമോ? കേരളത്തിൽ ഇത് വിജയകരമായി നടത്താൻ കഴിയുമോ?

പെട്രോൾ, ഡീസൽ വാഹനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മലിനീകരണം കുറയ്ക്കുന്നതിനായി ഇന്ത്യ പുതിയ ഇന്ധന സാങ്കേതികവിദ്യകളിലേക്ക് മാറുകയാണ്. അതിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ നേടുന്ന ഒന്നാണ് Green Hydrogen. ഇത് പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണത്തിൽ നിന്നും രാജ്യത്തെ രക്ഷിക്കാനുള്ള ഒരു ഉപാധിയായി ജനം കരുതുന്നു.

2026 ഓഗസ്റ്റ് നിലവാരത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഹൈഡ്രജൻ ബസുകൾ commercial deployment, passenger service, pilot project, demonstration തുടങ്ങിയ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.

എന്നാൽ ഇന്ത്യയിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ഹൈഡ്രജൻ ബസുകൾ സാധാരണ പൊതുഗതാഗതത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഓടുന്നു എന്ന് പറയുന്നത് ഇപ്പോഴും ശരിയല്ല. ഈ പദ്ധതി പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിൽ നടത്തിവരുന്നു.

ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന ഹൈഡ്രജൻ ബസ് പദ്ധതികൾ ഏതൊക്കെയാണ്?

🚌 ലേ, ലഡാക്ക് — ഇന്ത്യയിലെ ശ്രദ്ധേയമായ ആദ്യ ബസ് സർവീസുകൾ

 commercial deployment

ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഹൈഡ്രജൻ ബസ് പദ്ധതികളിലൊന്നാണ് ലേ, ലഡാക്കിലെ പദ്ധതി.

2025 ജൂൺ 18-ന് NTPC അഞ്ച് hydrogen fuel-cell ബസുകൾ Leh Administration-ന്റെ SIDCO-യ്ക്ക് കൈമാറി. NTPCയുടെ പ്രഖ്യാപനമനുസരിച്ച് ഇത് ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ commercial deployment of hydrogen fuel-cell buses ആയിരുന്നു.

ലേയിൽ ഈ പദ്ധതി കൂടുതൽ ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് അതിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങളാലാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് അവിടെ പരീക്ഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്.

ഏകദേശം 11,500 അടി ഉയരത്തിലുള്ള പ്രദേശത്ത് ഹൈഡ്രജൻ ബസുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം, പദ്ധതിക്ക് ആവശ്യമായ hydrogen refuelling infrastructure-നും പ്രാധാന്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

ഇവിടെ നിന്ന് ഇന്ത്യയ്ക്ക് ലഭിക്കുന്ന പ്രതികരണങ്ങൾ ഈ പദ്ധതി മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകണോ എന്ന് തീരുമാനിക്കാൻ പ്രയോജനപ്പെടും. അവിടെ ഇത് പരീക്ഷണാർത്ഥത്തിൽ തുടരുന്നു

ഹൈഡ്രജൻ ബസ് വാങ്ങിയാൽ മാത്രം പദ്ധതി പൂർത്തിയാകില്ല.

ഹൈഡ്രജൻ ഉൽപ്പാദനം, സംഭരണം, refuelling, സുരക്ഷ, maintenance തുടങ്ങിയ മുഴുവൻ സംവിധാനവും ആവശ്യമാണ്.

🚌 ഡൽഹി — 2026 മുതൽ ഹൈഡ്രജൻ shuttle service

2026 മേയ് 15 മുതൽ ഡൽഹിയിലെ Central Vista മേഖലയിൽ രണ്ട് hydrogen-fuelled shuttle buses സർവീസ് ആരംഭിച്ചു.

IndianOilയും Delhi Metro Rail Corporation-ഉം ചേർന്നാണ് പദ്ധതി നടപ്പാക്കിയത്. പ്രധാന സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും മെട്രോ സ്റ്റേഷനുകൾക്കുമിടയിലെ last-mile connectivity മെച്ചപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ് പ്രധാന ലക്ഷ്യം.

ഇതൊരു വലിയ commercial fleet അല്ല.

രണ്ട് ബസുകളിലൂടെ യഥാർത്ഥ നഗര സർവീസ് പരീക്ഷിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന ഘട്ടമാണ്.

റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം ഓരോ ബസിനും ഒറ്റ refuelling-ൽ ഏകദേശം 250 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയും. എന്നാൽ ഉയർന്ന ചെലവും പരിമിതമായ hydrogen refuelling infrastructure-ഉം ഇപ്പോഴും പ്രധാന വെല്ലുവിളികളാണെന്ന് വിദഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.

അതായത് ഡൽഹിയുടെ അനുഭവവും കേരളത്തിന് പ്രധാനമാണ്. ഡൽഹിയുടെ പാരിസ്ഥിതി പ്രശ്നം കൂടുതൽ സങ്കീർണം ആവുകയാണ്.

Technology പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതോടൊപ്പം അത് സാമ്പത്തികമായി എത്രത്തോളം പ്രായോഗികമാണ് എന്നതും പരിശോധിക്കണം.

 ഉത്തർപ്രദേശ് — മൂന്ന് ഹൈഡ്രജൻ ബസുകൾ നിരത്തിൽ ഓടുന്നു.

2026 ജൂണിൽ ഉത്തർപ്രദേശിലും hydrogen buses പൊതുഗതാഗത രംഗത്ത് എത്തി.

Noida, Greater Noida, Yamuna City എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് Noida International Airport, Jewar ഭാഗത്തേക്കുള്ള zero-emission connectivity ലക്ഷ്യമിട്ട് മൂന്ന് hydrogen buses വിന്യസിച്ചതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.

ഇത് പ്രത്യേകിച്ച് ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട ഒരു ഉദാഹരണമാണ്.

കാരണം ഹൈഡ്രജൻ ബസുകൾ വെറും technology demonstration ആയി മാത്രം കാണാതെ airport connectivity പോലുള്ള പ്രത്യേക high-value routes-ലും പരീക്ഷിക്കുകയാണ്.

 മഹാരാഷ്ട്ര — Puneയും hydrogen technologyയും

Pune ഇന്ത്യയിലെ hydrogen mobility വികസനത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന കേന്ദ്രമാണ്.

ഇന്ത്യൻ സ്ഥാപനങ്ങൾ hydrogen fuel-cell bus technology വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ Pune-ൽ നേരത്തെ തന്നെ പ്രവർത്തനം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ഇതിലൂടെ ഇന്ത്യയ്ക്ക് hydrogen mobility technology സ്വന്തം രാജ്യത്ത് വികസിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷി ഉണ്ടെന്ന് തെളിയിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളാണ് നടന്നത്.

എന്നാൽ technology വികസിപ്പിക്കുക എന്നതും അതിനെ വലിയ തോതിൽ commercial public transport-ലേക്ക് മാറ്റുക എന്നതും രണ്ടുതരം കാര്യങ്ങളാണ്. പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണം ഉള്ളടത്താണ് ഈ പദ്ധതി ആദ്യമാദ്യം നടപ്പിൽ വരിക.

🇮🇳 ഇന്ത്യയുടെ വലിയ Hydrogen Mobility പരീക്ഷണം

ഇന്ത്യയിൽ hydrogen mobility കൂടുതൽ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതിനായി കേന്ദ്ര സർക്കാർ National Green Hydrogen Mission-ന്റെ കീഴിൽ വിവിധ pilot projects നടപ്പാക്കുന്നുണ്ട്.

2026 മാർച്ചിലെ സർക്കാർ രേഖ പ്രകാരം hydrogen mobility pilots 10 routes-ൽ operational ആണെന്ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ buses, trucks എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.

അതായത് ഇന്ത്യ ഇപ്പോൾ ഒരു പ്രധാന transition ഘട്ടത്തിലാണ്.

Hydrogen technology laboratory-ൽ നിന്ന് റോഡിലേക്ക് എത്തിക്കുകയാണ്.

പക്ഷേ ഇതുവരെ ഇത് വലിയ തോതിലുള്ള mass public transport technology ആയി മാറിയിട്ടില്ല.

🌱 എന്തുകൊണ്ടാണ് Hydrogen Bus ഇത്ര പ്രധാനപ്പെട്ടത്?

Hydrogen fuel-cell bus-ന്റെ പ്രധാന ആകർഷണം emissions കുറയ്ക്കാനുള്ള സാധ്യതയാണ്.

Fuel-cell വാഹനത്തിൽ hydrogen-നും oxygen-നും ഇടയിലെ electrochemical reaction വഴിയാണ് വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നത്.

അതിനാൽ tailpipe-ൽ പ്രധാനമായും വെള്ളമാണ് പുറത്തുവരുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് നഗരങ്ങളിലെ വായുമലിനീകരണം കുറയ്ക്കാൻ hydrogen buses-ന് വലിയ സാധ്യതയുണ്ട്.

പക്ഷേ ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന കാര്യമുണ്ട്:

“Hydrogen bus” എന്നത് മാത്രം “Green bus” ആണെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല.

ഉപയോഗിക്കുന്ന hydrogen എങ്ങനെ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചു എന്നതും പ്രധാനമാണ്.

Renewable energy ഉപയോഗിച്ച് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന Green Hydrogen ആണെങ്കിൽ environmental benefit കൂടുതലായിരിക്കും.

 എന്നാൽ വലിയ ചോദ്യം — ചെലവ് എത്ര?

Hydrogen technologyയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളികളിലൊന്ന് cost ആണ്.

ഒരു hydrogen bus വാങ്ങാനുള്ള ചെലവ് മാത്രമല്ല പരിഗണിക്കേണ്ടത്.

ഇതിനൊപ്പം:

• Hydrogen production

• Hydrogen storage

• Refuelling stations

• Transportation

• Safety systems

• Maintenance

• Staff training

• Spare parts

എന്നിവയ്ക്കും ചെലവുണ്ട്.

അതിനാൽ ഒരു ബസിന്റെ വില നോക്കുന്നതിന് പകരം total lifecycle cost നോക്കേണ്ടതുണ്ട്.

 Hydrogen ആണോ Electric ആണോ?

ഇതാണ് ഇന്ത്യയിലെ പൊതുഗതാഗത മേഖലയിലെ പ്രധാന ചർച്ചകളിലൊന്ന്.

Electric bus-ുകൾക്ക് charging infrastructure ആവശ്യമാണ്.

Hydrogen bus-ുകൾക്ക് hydrogen production, storage, refuelling infrastructure ആവശ്യമാണ്.

നഗരത്തിലെ ചെറിയ ദൂര സർവീസുകൾക്ക് electric buses വളരെ പ്രായോഗികമായേക്കാം.

അതേസമയം ദീർഘദൂരവും ഉയർന്ന utilisation ഉള്ള heavy transport മേഖലകളിൽ hydrogen technologyയ്ക്ക് കൂടുതൽ സാധ്യതയുണ്ടാകാം.

അതുകൊണ്ട്:

“Hydrogen ആണോ Electric ആണോ മികച്ചത്?” ഉത്തരം കണ്ടെത്തേണ്ട ചോദ്യമാണ്

എന്നതിനേക്കാൾ ശരിയായ ചോദ്യം:

“ഏത് route-ന് ഏത് technologyയാണ് സാമ്പത്തികമായും സാങ്കേതികമായും ഏറ്റവും അനുയോജ്യം?”

എന്നതാണ്.

 കേരളത്തിൽ എങ്ങനെ ഇത് പരീക്ഷിക്കാൻ കഴിയും?

കേരളത്തിനും hydrogen mobility പരീക്ഷണങ്ങളിൽ പങ്കുണ്ട്.

കേന്ദ്രത്തിന്റെ hydrogen mobility pilot framework-ൽ കേരളത്തിലെ റൂട്ടുകളും ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

അതോടൊപ്പം KSRTCയിലേക്ക് hydrogen buses കൊണ്ടുവരുന്നതിനെക്കുറിച്ചും സംസ്ഥാനത്ത് ചർച്ചകൾ നടക്കുകയാണ്.

ഇവിടെ കേരളത്തിന് Leh, Delhi, Uttar Pradesh തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അനുഭവങ്ങൾ വളരെ പ്രധാനമാണ്.

കേരളം ആദ്യം ചോദിക്കേണ്ടത്:

ഒരു ബസിന് എത്ര ചെലവ്?

ഒരു കിലോമീറ്ററിന് എത്ര ചെലവ്?

Hydrogen എവിടെ നിന്ന് ലഭിക്കും?

Refuelling station എവിടെ സ്ഥാപിക്കും?

Maintenance ചെലവ് എത്ര?

Electric bus-ുമായി താരതമ്യം ചെയ്താൽ ഏതാണ് ലാഭകരം?

അഞ്ച് വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ പദ്ധതിയുടെ സാമ്പത്തിക ഫലം എന്തായിരിക്കും?

ഇവയ്ക്കുള്ള ഉത്തരങ്ങളാണ് പദ്ധതിയുടെ യഥാർത്ഥ വിജയം നിർണയിക്കുക.

Hydrogen Bus — PR ആണോ Progress ആണോ?

പുതിയ ഹൈടെക് ബസ് നിരത്തിലിറങ്ങുന്നത് തീർച്ചയായും വാർത്തയാണ്.

പക്ഷേ ഒരു technology യഥാർത്ഥത്തിൽ വിജയിച്ചതായി പറയണമെങ്കിൽ ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങ് മാത്രം മതിയാകില്ല.

അത്:

വിശ്വാസ്യതയുള്ളതായിരിക്കണം.

പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമായിരിക്കണം.

സുരക്ഷിതമായിരിക്കണം.

യാത്രക്കാർക്ക് മികച്ച സേവനം നൽകണം.

അതിലും പ്രധാനമായി — പൊതുപണത്തിന് value നൽകണം.

അതിനാൽ ഇന്ത്യയിലെ നിലവിലെ hydrogen bus projects നമ്മോട് പറയുന്നത് ഒരു കാര്യമാണ്:

ഇന്ത്യ ഇപ്പോഴും പഠിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലാണ്. ലാഭമാണ് നഷ്ടമാണോ എന്ന് നിർണയിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.

Leh commercial deployment നടത്തി.

Delhi passenger shuttle service ആരംഭിച്ചു.

Uttar Pradesh airport connectivityയിൽ hydrogen buses പരീക്ഷിക്കുന്നു.

Pune പോലുള്ള കേന്ദ്രങ്ങളിൽ indigenous technology വികസിപ്പിക്കുന്ന ശ്രമങ്ങൾ നടന്നു.

അതേസമയം രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ pilot projects തുടരുകയാണ്.

  ഇന്ത്യയുടെ Hydrogen Bus ഭാവി

ഇന്ത്യയിൽ hydrogen buses ഉടൻ തന്നെ ഡീസൽ, CNG, electric buses എന്നിവയെ മുഴുവൻ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുമെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല.

പക്ഷേ heavy transport മേഖലയിൽ hydrogen-ന് ഒരു പ്രധാന പങ്ക് ലഭിക്കാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.

പ്രത്യേകിച്ച് renewable energy ഉപയോഗിച്ച് കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ green hydrogen ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുകയും refuelling infrastructure വ്യാപകമാകുകയും ചെയ്താൽ hydrogen mobility കൂടുതൽ പ്രായോഗികമാകാം.

ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യ ചെയ്യുന്നത് അതിന്റെ pilot stage testing ആണ്.

ഇന്ത്യയിൽ ഹൈഡ്രജൻ ബസുകൾ ഇനി വെറും ആശയം മാത്രമല്ല.

Leh-ൽ commercial deployment നടന്നു.

Delhi-യിൽ passenger shuttle service ആരംഭിച്ചു.

Uttar Pradesh-ൽ airport connectivityക്കായി hydrogen buses ഉപയോഗിക്കുന്നു.

മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും hydrogen mobility pilots നടക്കുന്നു.

എന്നാൽ ഇതുവരെ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്:

Hydrogen bus technologyക്ക് വലിയ സാധ്യതയുണ്ട്.

പക്ഷേ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ വിജയം തീരുമാനിക്കുന്നത്:

സാങ്കേതികവിദ്യയല്ല — കണക്കുകളാണ്.

ഒരു കിലോമീറ്ററിന് എത്ര ചെലവ്?

എത്ര maintenance?

എത്ര hydrogen infrastructure?

എത്ര emissions കുറയുന്നു?

എത്ര public money ലാഭിക്കാം?

ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് വ്യക്തമായ ഉത്തരങ്ങൾ ലഭിച്ചാൽ മാത്രമേ ഇന്ത്യയുടെ hydrogen bus വിപ്ലവം യഥാർത്ഥത്തിൽ വിജയിച്ചുവെന്ന് പറയാൻ കഴിയൂ.

കേരളം KSRTCയ്ക്ക് hydrogen buses കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ ഇന്ത്യയിലെ മറ്റു പദ്ധതികളുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് എന്താണ് പഠിക്കേണ്ടത്?

അതാണ് ഇനി ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം.

 പ്രധാന സ്രോതസ്സുകൾ

• NTPC — Leh-ലേക്ക് അഞ്ച് hydrogen fuel-cell buses കൈമാറിയ ഔദ്യോഗിക പ്രഖ്യാപനം.

• IndianOil — Delhi Central Vista hydrogen shuttle bus service.

• കേന്ദ്ര സർക്കാർ — ഇന്ത്യയിലെ hydrogen mobility pilots സംബന്ധിച്ച 2026 രേഖ.

• Uttar Pradesh hydrogen bus deployment സംബന്ധിച്ച റിപ്പോർട്ട്.

• NB:- ഈ വാർത്തയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പല കാര്യങ്ങളും ഞങ്ങളുടെ അനുമാനങ്ങളാണ്, പല തീരുമാനങ്ങളും എടുക്കുന്നതിന് മുമ്പ് നിങ്ങൾക്ക് കൂടി പരിശോധിക്കാവുന്നതാണ്